دوشنبه06/خرداد/1398

مَکران، مُکران یا مکوران (به فارسی باستان:مَکَ[۱](maka)𐎶𐎣)، از نظر تاریخی سرزمینی ساحلی در جنوب شرقی ایران و جنوب غربیپاکستان است که امروزه کمترازنصف مکران متعلق به ایران است، در طول خلیج عمان ازمیناب هرمزگان و رأس‌الکوه در غرب کنارک تا لاس بلا در جنوب غربیایالت بلوچستان پاکستان کنونی گسترده‌است.[۲] در بعضی منابع اروپایی قرن‌های ۱۶ تا ۱۸ از ایالت مکراننام برده شده‌است. در دوره‌های مختلف تاریخی این منطقه خودمختار و تحت اداره خوانین محلی بوده‌است که گاهی خود را رعایای دولت ایران می‌نامیدند. امپراتوری بریتانیا در قرن هیجده این منطقه را جزو هند و مستعمره بریتانیا نمود. امروزه در هند و در پاکستان شهرهایی بنام مکران وجود دارد. مکران در دوره‌های مختلف تاریخی بخشی از قلمرو ایران بوده‌است. مکران در نوشته‌های مسالک و ممالک و التقویم اقلیم دوم و از کرمان تا رود مهران (ایندوس) نامیده شده‌است.

(سفرنامه مارکوپلو نیز مکران را شرح داده‌است) در بعضی اسناد و نقشه‌های تاریخی اروپایی و بعضی نوشته‌های عربی دریای عرب امروزی نیز بحر مکران بیان شده‌است.

کوه‌های خشک و بایر کرانه‌های مکران از دید جغرافیای طبیعی دنباله کویر است، که تا آنجا گسترش یافته. گویا در در سده‌های میانه این سرزمین از آنچه اکنون دیده می‌شود، حاصلخیزتر بوده ولی هیچگاه از دید دارایی دارای اهمیت نبوده‌است. جغرافی‌نویسان پیشین اسامی بسیاری از شهرهای مکران را در کتاب‌های خود ثبت نموده‌اند ولی هیچ‌کدام به‌طور گسترده از آن شهرها یاد نکرده‌اند. مهم‌ترین درآمد مکران از نیشکر و یک گونه شکر سفید موسوم به پانیذ بوده‌است که از آنجا به سرزمین‌های مجاور صادر می‌گردیده.[۳] مطابق نقشه می توان گفت مکران تقریباً شامل شهرستان های نیکشهر و کنارک و چابهارو ایرانشهر و خاش وسراوان و سرباز و فنوج نصرت اباد وزاهدان در ایران و بخش ایالت بلوچستان پاکستان فعلی می‌شده‌است مکران در کتیبه‌های میخی داریوش هخامنشی در بیستون و تخت جمشید، «ماکا» یا ماکه (maka) [ساتراپ] چهاردهم بوده‌است. در زمان ساسانیان کوسون می‌گفتند.

یاقوت حموی (۵۷۴–۶۲۶ ه‍. ق) جغرافی‌دان و تاریخ‌نویس مشهور در کتاب معجم البلدان در باب حرف میم در مورد دلیل نامگذاری مکران به این نام چنین می‌نویسد: «همانگونه که ذکر شد، سیره نویسان می‌گویند که: مکران به نام مکران بن فارک بن سام بن نوح علیه السلام نامگذاری شده‌است زیرا او به این منطقه آمده و در آنجا سکنی گزیده‌است و جد بلوچ ها و بنیاد آنها به ایشان می‌رسد.» (ج ۵ ص ۱۸۰ باب حرف میم چاب دارالصادر بیروت) .

ه هر حال قرن‌ها سرزمین امروز بلوچستان، مکران نامیده می‌شده‌است. جهانگردان عرب نیز به نام مکران یا مکوران از این منطقه یاد کرده‌اند.مردمان سرزمین مکران از قوم بلوچ هستند.

نویسندگان قرون سیزده، تا پانزده میلادی غالباً، کلمه کیج (کوچ) و مکران را استعمال می‌کردند و به همین جهت مارکوپولو ولایت مربور را کسمه‌کوران نامیده‌است.

فردوسی در شاهنامه به مکران اشاره کرده است هنگامیکه فرمانده سپاه قوم کوچ وبلوچ به نام اشکش به مکران می رود[۴]:

پس گستهم اشکش تیز گوش /که بازور و دل بود و با مغز وهوش

' 'سپاهش زگردان کوچ وبلوچ /سگالیده جنگ وبرآورده خوج

کسی درجهان پشت ایشان ندید/برهنه یک انگشت ایشان ندید

' 'درفشی برآورده پیکر پلنگ /همی از درفشش بیارید جنگ

"چو آگاه شد اشکش آمد براه/ ابا لشکری ساخته پیش شاه

همه تیز و مکران بیاراستنند/زهرجای رامشگران خواستند"

"از ایران بشد تا به توران و چین/گذر کرد از ان پس به مکران زمین

زمکران شد آراسته تازره/ میان‌ها ندید ایچرنج ازگره

 

بازدید امروز0
بازدید دیروز0
بازدید هفته0
بازدید کل24524

چه کسی آنلاین است!

1
آنلاین